Kütüphanemiz - Beslenme

Kişinin büyüme ve gelişme potansiyeline ulaşması ve sağlığını koruması için temel gereksinimdir!

Bunun için;

• - Enerji ve protein
• - Karbonhidrat
• - Yağ
• - Vitamin ve mineraller ; gerekir.

Dengeli olarak hazırlanmış bir diyette

• - Karbonhidratlar = % 50
• - Yağlar = % 35
• - Protein = % 15 bulunmalıdır.

 

SIVI

Temel besin öğelerinden birisi de sıvıdır. Bebeklerin vücut ağırlığı erişkinlerin 1/20'si kadarken vücut yüzeyleri 1/7 kadar olduğundan hem buharlaşma yoluyla olan sıvı kayıpları hem de sıvı gereksinimleri erişkinlerinkinden fazladır.

ENERJİ

Yaşamın ilk aylarında toplam enerjinin büyük bir kısmının büyüme için harcandığı söylenebilir. İdrar veya dışkı ile besin öğesi kayıplarının arttığı, vücut sıcaklığının arttığı durumlarda, hastalık esnasında ve travmalarda enerji gereksinimi artar.

Yaşamın ilk yılında, günlük enerji miktarı 80-120 kcal/kg iken, sonraki dönemlerde her 3 yıl için 10 kcal/kg azalma gösterir. Bu azalma büyümenin hızlandığı puberteye kadar devam eder, pubertede enerji gereksinimi artar.

PROTEİN

- Enerji kaynağı
- Hücre yapı ve işlevleri
- Doku büyümesi ve yenilenmesi için gerekli olan aminoasit üniteleridir.

Esansiyel aminoasitler;

- Valin, lösin,izolösin, lizin, treonin, fenilalanin, metionin, triptofan
- Yenidoğan döneminde; histidin, sistein
- Preterm bebeklerde; arginin,taurin,sistin,tirozin

Baklagiller, et,tavuk ve balık, süt, peynir ve yumurta iyi birer protein kaynağıdır. Hayvansal kaynaklı proteinler yüksekl biyolojik değere sahiptir.

Farklı protein kaynaklarındaki aminoasit dağılımı farklıdır.Optimal aminoasit dağılımına sahip protein, süt ve yumurtada bulunur ve buna referans protein denir. Proteinlerin doku proteinlerine dönüştürülebilen miktarları aminoasit skoru olarak ifade edilir. Günlük alınması gerekli protein miktarları referans protein esas alınarak verilir.

KARBONHİDRATLAR

- Vücuttaki en önemli işlevi,dokulara enerji sağlamaktır
- Protein ve yağlardan daha hızlı sindirilir.
- Glukoz çabuk kullanılan enerji kaynağıdır
- Glukoz, SSS için tek enerji kaynağıdır.
- Proteinleri koruyucu ve yağların yıkımını önleyici antiketojenik etki

Monosakkaritler;

- Glukoz
- Fruktoz
- Galaktoz

Disakkaritler ;

- Sukroz: fruktoz+ galaktoz
- Laktoz : glukoz+galaktoz
- Maltoz: glukoz+glukoz

Polisakkaritler:

- Nişasta
- Selüloz
- Glikojen

YAĞLAR

Başlıca enerji kaynağı, yağda eriyen vitaminlerin emilimine yardımcı
Diyetteki yağ;
%98'i trigliseridler (TG)‏
%2 serbest yağ asitleri,mono-digliserid, kolesterol, ve fosfolipidler

Kolesterol ve fosfolipid kompleks yağlardır ve sıvı ve katı yağlarda bulunur. TG molekülünde bir gliserol iskeletine bağlanmış 3 yağ asidi bulunur. Bu yağ asitlerinden ikisi esansiyeldir.

Esansiyel yağ asitleri;

• Linoleik asit: Hücre membran yapısına girer, prostoglandin sentezi için prekürsördür
• Linolenik asit; SSS'de bulunur.
• Araşidonik asit;linoleik asit sentezi yeterli ise vücuytta sentezlenebilir.
• Fosfolipidler; lesitin,sefalin,sfingomyelin. Hücre membranında proteinlerle birleşikşekildebulunur ve hücrenin yapısal bütünlüğünün korunmasında ve oksidatif fosforilasyonda rol oynarlar.
• Glikolipidler; Karbonhidratlarla birleşmiş lipidlerdir.Serebrosid, gangliosid.Yağ dokusu ve hücre membran yapısına girer, yap transportunda rol oynar.
• Lipoproteinler; trigliserid, fosfolipid ve kolesterol gibi yağların apoproteinlerle yaptıkları bileşimlerdir. Şilomikronlar: en düşük dansiteli; VLDL, LDL, HDL
• Kolesterol: bütün hücre membranlarının yapısına girer, sinir hücreleri ve beyin dokusunun ana öğesidir. Safra asitleri ve bir çok hormonun, D vitaminin biyosentezinde rol alır. Endojen kolesterol miktarı diyetle alınandan fazladır.

Beslenme Dönemleri

Süt çocuğu ideal olarak biri diğerini izleyen ve süreleri ve özellikleri çocuğun büyüme ve fizyolojik olarak uygunluk gösteren 3 beslenme döneminden geçmelidir:

• - Tek başına anne sütüyle beslenme
• - Ek gıdalarla birlikte anne sütü alma
• - Modifiye yetişkin gıdalarıyla beslenme

İlk Yaş İçinde Ortalama Beslenme Sayısı

Süt çocuklarının bir öğünde aldıkları yaklaşık besin miktarı

 

ANNE SÜTÜ

Anne sütü ile beslenme; yılda milyonlarca çocuğun ölümünü önleyen, ekonomik, yan etkisi olmayan, ağızdan verilebilen ve soğuk zincire ihtiyaç göstermeyen ideal bir bağışıklama yöntemidir. Soğuk zincir yerine anneyi destekleme sıcak zincirini gerektirir.

Anne sütü ile beslenmenin üstünlükleri

• - İçeriği bebeğin yaşına ve fizyolojik özelliklerine göre değişen en uygun besleyici
• - Büyüme faktörleri
• - Enfeksiyondan koruyan faktörler
• - Kontamine olmaz
• - Allerjen değil
• - Nekrotizan enterokolit, Çölyak Hastalığı, Tip 1 Diyabet, otitis media, diş çürükleri, atopik hastalıklar, malnutrisyon, ve obesite gelişmesini önleyici faktörler
• - Ekonomik
• - Bebeğin ruhsal gelişimi için çok önemli
• - Annede meme kanseri riskini azaltır
• - Kontraseptif etki
• - Anne sütünün besleyici özellikleri

EMZİRMEDE DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

Emzirmenin doğumdan hemen sonra ilk yarım saat içinde başlatılması gerekir. Emzirmeden önce bebeğe hiçbir içecek verilmemelidir. Sütün yeterince gelmesi için emzirmenin sık sık yapılması gerekir. Bebek her ağladığında ve arandığında emzirilmelidir. Anne uygun ve yeterli beslenmeli, bol sıvı tüketmelidir. Günde en az 12-15 su bardağı süt, ayran, limonata, şerbet, şekerli taze meyve suları verilmeli, çay, kahve ve alkolden uzak durmalıdır. Yeni doğan bebekler genellikle günde 8-10 öğün emmek isterler. Öğün sayısı daha sonra giderek azalır. 2- 4 haftalık iken 6-7 kez, 2. aydan sonra 5 kez emmek isterler. Sık emzirme, bol süt gelmesini sağladığı gibi göğüslerin şişmesini , iltihaplanmasını ve acımasını önler. Doğum sonu kanamalar çabuk kesilir. Loğusalık kolaylaşır. Her emzirmede uterus kendini toparlar.

Göğüslerde süt birikince süt mutlaka sağılmalıdır.(elle ya da pompa ile). Bebeğe ek sıvı ya da besinlerin verilmesi, annenin süt yapımını azaltır. Başarılı emzirmenin en önemli anahtarı annenin kendine güvenmesidir. Sağlıklı her anne bebeği için yeterli süt üretebilir. Annenin dinlenmesi sağlanmalıdır. Anneye ruhsal yönden yardımcı olunmalıdır. Bebeği ile tensel temas kurmalıdır. Bebekler anne sütü ile beslendikleri dönemde büyüme ve gelişme açısından mutlaka izlenmelidir. Gelişimi normal ve sadece anne sütü alan bebeklerde, 6 aydan önce ek besinlere başlanmamalıdır. Çocuk 6 aylık iken ek besinlerden elde edilen enerji toplam enerjinin % 50' sini aşmamalıdır.

Gluten içeren (buğday unu) besinler 6 aydan önce verilmemelidir, 6 aydan sonra verilmesi uygundur. Allerji öyküsü olan ailelerin çocuklarına yumurta, balık, domates, çilek gibi allerjen olma olasılığı olan besinler aile öyküsüne göre verilmelidir.

ANNE SÜTÜNÜN BİLEŞİMİ

Anne sütünün en önemli üstünlüğü şüphesiz yaşayan bir sıvı özelliği göstermesidir. İçindeki besinsel ve hücresel içeriği sabit olmayıp, bebeğin erken veya zamanında doğup doğmamasına ve fizyolojik durumuna uygun bir değişim gösterir.

Kolostrum: İlk 5 gün içinde salgılanan, koyu sarı renkteki süte halk arasında ağız (kolostrum) adı verilir. Kolostrum bileşim özellikleri yeni doğan bebeğin ilk günlerdeki gereksinimleri açısından büyük önem taşımaktadır.

Anne sütünde bulunan antienfektif öğeler (enfeksiyon ve allerjiden koruyan antikorlar ve akyuvarlar, sekretuar IgA, laktoferrin, polimorf nükleo lenfositler, makrofajlar, T ve B lenfositler) , A vitamini, sodyum ve çinko düzeyi, D ve B12 vitaminleri, protein(arginin ve triptofon) düzeyleri olgun süte oranla daha zengin olduğundan, steril ortamdan steril olmayan ortama gelen bebek ilk birkaç gün içerisinde enfeksiyonlardan en iyi şekilde korunmuş olur. Doğar doğmaz ilk anne sütü alan bebeklerin ağzından başlayarak gastro intestinal sistemleri tümden immünoglobulinler ile kaplanarak çocuğun dış ortamdan gelecek patojen(hastalık yapıcı) mikroorganizmalara karşı korunması sağlanır. Ayrıca mekonyumu temizleyerek sarılığın önlenmesinde yardımcı olur ( bilirubin barsaktan atılmasını sağlar( Müshil etkisi ).

Kolostrumda %2 olan toplam yağ konsantrasyonu, 5.günden 15. güne doğru %2.5-3 gram, 15 günden sonra salgılanmaya başlayan sütte %3,4- 4,5 grama ulaşır ve sabit kalır. Emzirme döneminin sonuna doğru salgılanan ve yağ açısından zengin olan bu sütü alan bebek doygunluk hisseder ve memeyi bırakır ve böylece şişmanlık riski ile karşı karşıya kalmamış olur.

Geçiş sütü: Süt akmaya başladıktan sonra yüksek konsantrasyonlu protein ve mineraller düşme eğilimi gösterirler. Enerji düzeyi, yağ ve laktoz yavaş yavaş yükselir. Geçiş dönemi yaklaşık 2 hafta sürer.

Olgun süt: Kolostrum 3. haftadan sonra olgun (matür) süt özelliğini taşır. Bu süre içerisinde bazı besinlerin ve immünolojik içeriklerin oranında değişme olur. Bu değişiklikler süt yapan meme bezlerinin (glandlarının) fizyolojik ve metabolik olgunlaşması ile de ilgilidir. Süt üretiminin bu aşaması en sabit dönem olarak ele alınır ve bu yüzden de anne sütünün içeriği olarak referans kabul edilir.

ANNE SÜTÜNÜN İÇERİĞİ:

PROTEİNLER

• - Protein içeriği ; kolostrumda 2.2 g/dl iken matür sütte 1.1 g/dl'dir.Besleyici protein ise sadece 0.7 g/dl'dir.
• - Miktarı az ancak biyolojik değeri yüksek olması nedeni ile ilk 4-6 ay tek başına süt çocuğunun ihtiyacı için yeterli
• - Renal solüt yükü düşük
• - Anne sütünde 9 protein fraksiyonu gösterilmiştir. Bunlar; WHEY PROTEİNİ ve KAZEİN dir.

Biyolojik değeri yüksek olan whey proteini anne sütünde daha fazla ve whey proteinin/kazein oranı yüksektir. whey proteini/ kazein oranı laktasyon sürecinde değişiklik gösterir

Anne sütü ve inek sütü aminoasit dağılımları da farklıdır. Anne sütünde sistin/metionin oranı 2/1 iken bu oran inek sütünde 1/3 dür. Bu oranın yüksek olması, metionini sistine dönüştüren enziöleri immatür olan yenidoğanın sistin ve ve sülfat ihtiyacı karşılanmış olur.

TAURİN; anne sütünde glutamik asitten sonra en fazla bulunan aminoasit olup büyümeyi düzenleyen faktörlerden birisidir. Hücre membranı bütünlüğünü sağlar, retina harabiyetini önler.

Anne sütü, inek sütü Whey proteininin bir komponenti olan ve allerjen olan beta-laktoglobulin içermez. Anne sütü Whey proteinini önemli bir kısmını alfa lektalbumin, laktoferrin, lizozim,immunoglobulinler ve serum albumini oluşturur.

Anne sütü kazein miçellerinin yapısı inek sütüne göre daha küçüktür ve yenidoğan gastrointestinal fonksiyonlarına uygundur.

Anne sütündeki nükleotidler protein utilizasyonunu artırır. Anne sütünde 12 ayrı nükleotid vardır ne inozinfosfat demir absorbsiyonunu artırır.

KARBONHİDRATLAR

• - Süt şekeri LAKTOZ dur.
• - Yavaş ve kolay sindirilir , böylece kan şekerini bebeğin fizyolojisine uygun olarak regüle eder.
• - Konsantrasyonu anne diyetinden etkilenmez
• - Kalsiyum emiliminde etkilidir.
• - Galaktoz komponentinin lipidlerle bileşikleri beyin dokusu gelişimi için önemlidir.
• - Laktobasillus bifidusun çoğalması ve barsak florasının zararlı olmayan m.organizmalardan oluşmasını sağlar

YAĞLAR- YAĞ ASİTLERİ

• - Anne sütü kalorisinin büyük kısmunu içeriğindeki yağlardan sağlar
• - Çevresi membranla çevrili yağ globülleri şeklindedir, çekirdek kısmında trigliseridler, membranında fosfolipidler, kolesterol ve proteinler
• - Çapları inek sütü yağ globüllerinden küçük olduğu için emilimi kolay
• - Poliansatüre ve esansiyel yağlardan zengin;bu özelliği ile beyin gelişimi, myelinizasyon ,retinal fonksiyonlar ve hücre proliferasyonunun normal olmasını sağlar
• - Günün ilerleyen saatleri ve emzirmenin sonuna doğru oranı artar, bebeğe doygunluk hissi vererek obeziteden korur.

MİNERALLER

• - Annenin mineral depoları kullanılarak düzenlenir.
• - Sodyum, Potasyum ve kalsiyum serbest, diğerleri kompleks bileşikler halindedir.
• - Potasyum iyonları sodyum iyonlarına göre daha fazladır, intrasellüler sıvılara benzer
• - Sodyum iyonu düşüklüğü bebeğin immatür böbrek fonksiyonlarına uygundur.
• - Ca; inek sütündekinin %25'i kadar ancak emilimi daha iyidir.
• - Demir konsantrasyonu düşük (0.2-0.8) ancak biyolojik yararlılığı yüksektir. İnek sütü ve diğer gıdalarda demirin ancask %5-10'u emilirken anne sütünde bu oran %50'dir. Anne sütü ile beslenen bebeklerde ilk 6 ayda demir yetersizliği gelişmez.
• - Çinko; whey proteinlerine bağlı olarak bulunur ve emilimi iyidir. Kolostrum çinko yönünden zengindir.
• - Florun anne sütündeki miktarı 0.02 ppm.Yeterliliği tartışmalıdır. Lokal su kaynakları 0.3 pp^m'den az flor içeren bölgelerde yaşayan süt çocuklarına 6. aydan başlayarak günde 0.25 mg flor eklenmesi önerilmektedir.

VİTAMİNLER

• - K ve D vitamini dışında yağda ve suda eriyen vitaminler yeterli
• - Suda eriyen vitaminlerin konsantrasyonu annenin diyeti ile ilişkili, yağda eriyen vitaminler ise hem geçmişteki diyete bağlı vücut depoları hem de son zamanlarda ki diyet ile bağlantılıdır. Vejeteryan annenin sütü ile beslenen bebeklerde B12 vitamin eksikliği ve buna bağlı megaloblastik anemi geliştiği bildirilmiştir.
• - Yenidoğan hepatik hidroksilaz aktivitesi immatürdür.Anne sütünde D vitamininin 25-OH aktivitesinde olması bebeğin bu fizyolojik durumuna uygundur. Anne sütünde 22 IU/l D vitamini vardır. Bu miktar süt çocuüunun ihtiyacı olan 10 mg kalsiferol veya 400 IU D vitamininden çok azdır. Anne sütü ile beslenen süt çocukları güneş ışınlarından yeterince faydalanmadığında rikets gelişebilir. İlk yılda günde 400 IU D vitamini önerilir.
• - Anne sütünde 15 mg/l olan K vitamini yenidoğan için yetersiz; 0.5-1 mg K vitamini parenteral veya 2 mg K vitamini ağızdan verilmelidir.

BÜYÜME FAKTÖRLERİ

- Kolostrumda konsantrasyonları yüksektir.

• Epidermal büyüme fak.
• Sinir büyüme fak.
• İnsulin benzeri büyüme fak.
• Meme kaynaklı büyüme fak.
• Koloni stimüle edici fak.
• Eritropoetin
• Taurin,etanolamin, fosfoetanolamin

Gastro intestinal sistemde parçalanmaz. Emilerek bütün dokular üzerinde etki gösterir.

ENZİMLER

20 'den fazla aktif enzim. En önemlisi LİPAZ . Lipaz; özellikle sindirim işlevi tam gelişmemiş prematür bebeklerde yağ sindirimi ve emiliminde etkilidir. Anne sütü lipazı ve bunun hidrolizi sonucu ortaya çıkan lipidlerin antiprotozoal etkisi vardır. Lipoprotein lipaz meme bezlerinde süt lipidlerinin sentezi içim gereklidir.

Anne sütünde yüksek konsantrasyonda bulunan laktoperoksidaz, tiyosiyanat ve hidrojen peroksit bakteriyostatik etkiye sahiptir.

Anne sütündeki Antimikrobiyal faktörler ve fonksiyonları

İNEK SÜTÜ

• - İnek sütü kontenti anne sütünden çok farklıdır.
• - İnek sütünde allerjen bir protein olan Beta- laktoglobulin vardır
• - Bazı çocuklarda gastroenterit, GIS kanama, allerjik cilt lezyonları, hemosiderozis,ve buna bağlı Akciğer bulguları
• - Gizli GIS kanama ve buna bağlı demir eksikliği anemisi
• - Kolayca kontamine olur.
• - Protein içeriği anne sütünün 3 katı, Ca ve P gibi bir çok mineral içeriği anne sütünden daha fazla
• - Ozmolaritesi anne sütünün 3 katı, bu nedenle böbrek solüt yükü fazladır. Sulandırılması gereklidir.
• - Ca/P oranı düşük, bu nedenle hayatın ilk aylarında sulandırılmamış inek sütü ile beslenen süt çocuğunda hiperfosfatemi ve hipokalsemiye bağlı tetani gelişebilir.
• - İnek sütü hayatın ilk 1 yılında önerilmez. 1 yaşından önce kullanılan inek sütü diyabet görülme sıklığını arttırmaktadır.

Yapay beslenen ve anne sütündeki koruyucu faktörlerden faydalanamayan süt çocuklarında gerekli hijyen koşullarına uyulmadığında sık ishal atakları izlenmektedir. Mamalar iyi kaynatılmış su ile hazırlanmalıdır. Isıya dayanıklı cam biberonlar kullanılmalıdır. Biberonlar her kullanımdan sonra en az 10 dk. kaynatılmalı, lastik emzik ve biberon kapakları en az 5 dk. kaynatılmalıdır.

ANNE SÜTÜ ve İNEK SÜTÜNÜN BİLEŞİMİ

YAPAY BESLENME

Yapay beslenme; endüstriyel formulalar yada içeriği değiştirilmiş inek sütü ile yapılabilir.

ENDÜSTRİYEL- TİCARİ FORMULALAR

Yapay beslenmede ailenin ekonomik koşullarına göre anne sütü içeriğine benzer şekilde hazırlanmış endüstriyel formulalar tercih edilmelidir. İnek sütü ile karşılaştırıldığında kompozisyonlarının bebeğin fizyolojik gelişimine daha uygun olması yanı sıra hazırlanmaları sırasında kontamine olma riski daha azdır.

Özelliklerine göre 3 grup altında toplanır:

Adapte Süt Formülleri
- Sıvı ve toz şeklinde bulunur.
- İnek sütünden anne sütü bileşimine uygunluk gösterecek şekilde hazırlanmıştır.İnek sütünün proteinleri ve mineralleri azaltılmış, bitkisel yağ ilavesi ile yağları modifiye edilmiş ve zenginleştirilmiştir. Yağ içeriği toplam enerjinin yarısını sağlar ve esansiyel yağ asidi linoleik asit yönünden zengindir.
- Yenidoğanda amilaz enzimi fizyolojik olarak azdır. Bebek büyüdükçe artar. Adapte formülalar buna uygun olarak nişasta içermez. Karbonhidrat içeriği anne sütündeki doğal şeker laktozdur.
- Whey proteini/kazein, protein/karbomhidrat oranları, ozmolariteleri anne sütüne yakınlaştırılmıştır.
- D vitamini ve diğer bazı vitaminlerde eklenmiştir. Bazılarında anne sütü profiline uygun olrark nükleoproteinler, karnitin, taurin ve ek demir içerir.

Ticariş Adları: SMA S26, NUTRİLON 1, PREAPTAMİL, SİMİLAC 1, NAN, FARLEY'S FİRST MİLK, PREHUMANA, HIPP PRE vb..

Yarı adapte formulalar
- Protein içeriği,enerji dansiteleri daha yüksektir.Laktoz ve mısır şurubu özünden oluşan karışık karbonhidrat yapıları süt çocuğunu karma beslenmeye alıştırır. Ozmolariteleri anne sütüne yakınlaştırılmıştır. Uygun miktarlarda verildiğinde 4-6 aylara kadar süt çocuğunun beslenmesinde yeterlidir.

Ticari Adları: SMA PLUS, NUTRİLON FORTE, APTAMİL1 ,MİLUMİL1, GUIGOZ 1, FARLEY'S SECOND MİLK, HUMANA 2,HIPP1 vb�

Devam formulaları
- 4-6 aydan sonra süt çocuğunun ihtiyaçlarını karşılayacak ya da destek olacak şekilde oluşturulmuştur. Normal sulandırma 100 ml suya 3 silme ölçek toz formula eklenerek yapılır.
- Endüstriyel formulalar konsantre hazırlandıklarında , inek sütüne uygun olarak sulandırılmadıklarında böbreklere ozmolar yük artmaktadır.Bu durumda süt çocuğu solid yükünü atabilmek için idrarla fazla su kaybeder.
- Hiperozmolar gıdalarla beslenen süt çocuğunun ateşi yükselir. Oral solüt yüküne bağlı olarak ishal olabilir. Abdominal distansiyon, kusma olabilir. Çocuk huzursuzdur.

Ticari Adları: SMA2, NUTRİLON 2,APTAMİL 3, MİLUMİL 2,SİMİLAC 2,GUIGOZ 2, FARLEY'S FOLLOW ON, HUMANA 3,HIPP2 vb

EK BESİNLERE GEÇİŞ(WEANİNG)

Diyete süt dışında sıvı, yarı katı ve katı besinlerin eklendiği dönem. ,Ek besinlere geçiş zamanını bebeğin gastrointestinal ve metabolik işlevlerinin gelişim derecesi belirler.

Gastrointestinal işlevler doğumda farklılık gösterir. Doğumda fırçamsı kenar membran hidrolazlarının (laktaz, glukoamilaz,oligoamilopeptidaz vb) gelişimi tamdır. Gastrik sekresyon üçüncü aya kadar yetişkin düzeyine erişmez. Pankreatik işlevler doğumda yetersizdir, alfa amilaz birinci ayda ölçülebilecek düzeye erişir. Tripsin ve lipaz doğumda erişkin düzeyinin onda biri kadardır. Yıllar içinde artar.

Bebeğin nörolojik gelişimi de ilk gıdalara başlama yaşının belirlenmesinde rol oynar. İlk 3-4 ay bebeğin emerek beslenme dönemidir.

Bebekteki metabolik ve nörolojik gelişme 4-6 ay civarında ek gıdalara başlanmasına olanak verir.

Ek besinlere geç başlama; enerji ve özellikle demir sağlamada yetersizliğe sebep olurken erken başlamakta bazı olumsuz etkilere neden olur. Katı besinlere önerilenden önce başlanması süt alımını kısıtlar ve proteinlerin günlük enerjiye olan katkısını azaltır, bu da büyüme hızını etkiler..Ayrıca alerjik hastalıkların ve özellikle gastrointestinal besin alerjilerinin görülme sıklığı artar. Bunun dışında katı besinlere erken başlamanın renal solüt yüklenmesi ve obesite riski vardır.

Ek gıdalara erken ve geç başlamada karşılaşılan sorunlar

ERKEN
Artmış diyareal ve allerjik hastalıklar
Anne sütünde azalma
Malnutrisyon
Aşırı beslenme

GEÇ
Büyüme geriliği
İmmunitede azalma-diyare ve diğer enfeksiyöz hastalıklar
Malnutrisyon
Mikronutrisyon eksiklikleri

EK BESİN VERİLİRKEN DİKKAT EDİLECEK KONULAR

• - Ailenin sosyoekonomik ve kültürel durumu gözönüne alınmalı
• - Gelişimi normal ve sadece anne sütü alan bebeklerde 6 aydan önce ek gıdalara başlanmamalı
• - 6 aylık iken ek besinlerden elde edilen enerji toplam enerjinin %50'sini aşmamalıdır.
• - Gluten içeren besinler 6 aydan önce verilmemelidir.
• - İlk kez verilecek besinler haftada bir çeşit olacak şekilde verilmelidir. Böylece bebeğin yeni besine alışması için zaman kazanılmış olur. İstenmeyen bir reaksiyon geliştiğinde hangi yiyecekten kaynaklandığı kolay anlaşılır.
• - Ek besinler tek öğün olarak ve çok az miktarda verilmeye başlanmalıdır.Bebeğin alımına uygun olarak verilen miktar ve öğün sayısı artırılmakıdır.
• - İlk kez verilecek besinler bebek aç iken verilmelidir.
• - Tüm besinler kaşık ile verilmelidir.
• - Bebeğe verilecek yiyecekler doğal, taze ürünler kullanılarak hazırlanmalıdır.
• - Bir yaşından önce bal verilmemeledir. (Yüksek oranda şeker içermesi ve botulismus riskinden dolayı)Avustralya'da yapılan bir çalışmada, solunum yetmezliğinden ölen bebeklerin bir kısmında botilism tespit edilmiş ve balın solunum yetmezliğini kolaylaştırıcı bir faktör olduğu tanımlanmıştır.)
• - İlk bir yaşta ek besinlere tuz katılmamalıdır.(Böbreğin konsantrasyon kapasitesi ilk bir yaşta sınırlıdır. Ek besinlerde değişik miktarlarda bulunan sodyum bebeğin ihtiyacını karşılar.)
• - Katkı maddesi içeren yiyecekler (renklendiriciler, emülsiye edici ajanlar, stabilizatörler, tat ve koku sağlayan aromalar) alerjik özelliğinden dolayı verilmemelidir.
• - Patlıcan mineral ve vitamin içermediğinden verilebilecek ek besinlerden değildir.
• - Ispanak ve pancarın bekletilmekle nitrat içeriği artacağından, pişirildikten hemen sonra verilmelidir.

Aylara Göre Verilmesi Gereken Ek Besinler:

0-6 ay: Sadece ANNE SÜTÜ (Bebeğin aylara göre büyümesi izlenerek)

6. ay: ANNE SÜTÜ
Devam maması (veya inek sütü)‏
Yoğurt
Meyve suyu,sebze suyu (taze )
Pekmez (Fe açısından zengin)
Yumurta sarısı

7. ay: ANNE SÜTÜ
Yumurta sarısı (tam)
Bisküvi, pirinç, pirinç unu ve sütlü mama
Meyve suyu
Yoğurt
Et (Kırmızı et, tavuk ve balık)
Sebze püresi ve sebze çorbası
Bitkisel yağlar
Pekmez
Devam mamaları

8. ay: ANNE SÜTÜ
İyi ezilmiş ev yemekleri
Tam yumurta veya pastörize peynir
Tahıl kuru baklagil ezmeleri
Pekmez
Yoğurt
Devam mamaları

12. Ay: ANNE SÜTÜ
Aile sofrasına oturtulup kendi deneyimlerine göre seçim (ev yemekleri, dolmalar, kıymalu sebze yemekleri, tarhana, mercimek, unlu ve yoğurtlu çorbalar, makarna,pilav)
500 ml süt veya yoğurt
Pastörize peynir
Yumurta
Etler; dana,tavuk,balık eti
Meyve veya taze meyve suyu

6-9 AYLIK BEBEKTE GÜNLÜK BESLENME ŞEMASI

• Öğün: Kahvaltı +anne sütü
• Ara Öğün: Meyva suyu
• 2. Öğün: Et + Sebze maması + anne sütü
• 3.Öğün: Yoğurt + meyve püresi + ekmek (veya bisküvi)
• 4. Öğün: Sütlü muhallebi + anne sütü
• Gece öğünü: anne sütü (1-2 kez )

İlk 18 ayda Beslenme ve Nöromotor Gelişme

PREMATÜRE BEBEKLERİN BESLENMESİ

• - Prematüre bebeklerin beslenmesinde genel olarak kabul edilen görüş; intrauterin büyüme hızına (15 g/kg/gün) ulaşılması şeklindedir.
• - 120-130 kal/kg gün
• - 3.5-4 g/kg/gün protein , Verilen mamanın protein içeriği 1.5 g/dl den veya 100kcal için 2.25g'dan az olmamalıdır.
• - Prematürelerde intestinal mukoza laktaz aktivitesi yeterli değildir. Bu nedenle ilk günlerde laktaz absorbsiyonu yetersizdir. Glukoz polimerlerinin sindirimi için gerekli glukozidaz enzimleri yeterli olduğundan bu polimerler daha iyi tolere edilir.
• - Prematüre mamalarında karbonhidratların %40-50'sinin laktoz, %50-60'nın glukoz polimerleri şeklinde olması önerilmektedir.
• - Renal Na tutma mekanizmaları iyi gelişmemiş olması nedeni ile term anne sütü veya normal bebek mamalarındaki sodyum miktarları hiponatremiye neden olur.
• - Normal kemik büyüme mineralizasyonu için gereken miktarlarda kalsiyum ve fosfor almaları güç olduğundan osteopeni ve rikets sıktır. Günlük 200-250 mg/kg kalsiyum ve 110-125 mg/kg fosfor alması gerekir. Anne sütü ve normal mamalar bu ihtiyacı karşılayamaz.
• - Prematürelere 400-600 IU/gün D-vitamini, 2-3 mg/kg/gün demir ve 5-25 IU/kg/gün E vitamini verilmesi önerilmektedir.
• - Preterm ve term anne sütünün Kalori yoğunluğu 50-70 kcal/dl iken prematüreler için hazırlanan mamalarda genellikle 80 kcal/dl dir.
• - Term anne sütüt küçük prematürelerin kalori, protein , sodyum ve kalsiyum gereksinimini karşılayamaz. Preterm anne sütü özellikle ilk iki hafta içinde term anne sütüne göre daha fazla kalori sağlar.Yağ, protein ve sodyum konsantrasyonu daha yüksek iken laktoz, kalsiyum ve fosfor oranları düşüktür. Sodyum gereksinimi anne sütü ile karşılanamadığında bu açıdan desteklenmesi gerekir.
• - Prematürelerin gereksinimleri ve gastrointestinal fonksiyonlarına göre mamalar geliştirilmiştir.Bunlar genel olarak Whey proteinlerinden zengin, karbonhidratları laktoz ve glukoz polimerlerinden oluşan , yağları orta zincirlive doymamış uzun zincirli yağ asitlerini ihtiva eden ve değişik miktarlarda sodyum, kalsiyum ,fosfor ve vitamin içeren bileşimlerdir.
• - Prematüre bebeklerin beslenmesinde anne sütü kullanılacaksa en iyisi kendi anne sütünün kullanılmasıdır. Preterm anne sütünü zenginleştirmek için kullanılan bileşimler vardır. Genellikle 100 ml'ye 1 gram ile başlayıp 3 grama kadar çıkabilir. Bu şekilde zenginleştirici kullanılması ile hem anne sütünün üstünlüklerinden yaralanılmakta hem de prematürelerin besin, enerji, mineral gereksinimleri karşılanmaktadır.

Prematüre mamaları: S-26 LBW, ENATAL, PREMATİL, SİMİLAC SPECIAL CARE, SİMİLAC NEOSURE, FARLEY'S PREM CARE, HUMANA 0